’Bewuster met energie en CO2’

Energie en CO2 worden schaarser en duurder in de nabije toekomst. De glastuinbouw moet bewuster met deze grondstoffen omgaan. Dat betekent nauwkeuriger sturen op de behoeften van het gewas. Dat is mogelijk, bleek tijdens het EnergiekEvent van Kas als Energiebron, half juni in Bleiswijk met WUR Glastuinbouw, Delphy, Plant Lighting en Glastuinbouw Nederland.

De val van het kabinet verandert waarschijnlijk niets aan het voornemen om de glastuinbouw onder de ETS-2 emissieregeling te laten vallen. Dat zou de glastuinbouw veel meer geld dan nodig gaan kosten om de CO2-doelen te halen, en dat is niet volgens de afspraken in het Energieconvenant uit 2022. Marten van den Berg, directeur-generaal Agro van het ministerie van LVVN, sprak enigszins geruststellende woorden tijdens het EnergiekEvent: „De ministeries van KGG en Financiën zullen bestuurlijke afspraken willen nakomen, omdat ze een betrouwbare overheid willen zijn.”

Mogelijk is ETS-2 op de lange termijn een beter mechanisme dan het huidige CO2-sectorsysteem, volgens Adri Bom-Lemstra, voorzitter Glastuinbouw Nederland. „Dat zou ik graag verkennen. Maar de politiek verbindt ETS-2 aan de bijmengverplichting groen gas. In plaats van deze prijsprikkel zie ik liever een positieve stimulans door middel van een subsidie voor groen gas. Daarover willen we in de komende tijd met de politiek in gesprek gaan.”

Beschikbaarheid CO2

Behalve betaalbare energie is ook een goede beschikbaarheid van CO2 een randvoorwaarde voor de energietransitie. Dat wordt nog een uitdaging. De huidige bronnen zijn voor een groot deel fossiel. „De beschikbaarheid van CO2 zal sterk afnemen”, verwacht Janneke Grit, onderzoeker bij WUR Glastuinbouw. Door onderzeese opslag, maar ook door elektrificatie en allerlei maatregelen tegen uitstoot.

Vanaf 2026 valt de CO2 van Shell weg die nu nog aan Ocap wordt geleverd. Voor Shell is het vanwege de emissierechten gunstiger om deze onder de zee op te slaan. De glastuinbouw heeft al een tijd zijn blik gericht op de afvalverwerkingsbedrijven, waterzuiveringen en producenten van biogas. Een stuk of twintig van deze bedrijven hebben al SDE++ beschikt gekregen. „Maar ook voor hen wordt de druk steeds groter om CO2 onder zee op te slaan”, waarschuwt Dennis Medema, energiespecialist bij Glastuinbouw Nederland. „De CO2-heffing die in de Voorjaarsnota is afgesproken gaat richting €300 per ton voor afvalenergiebedrijven. Bovendien is het de vraag of de administratieve verrekening – extra opslag van groene CO2 in de winter ter compensatie van het gebruik van grijze CO2 in de zomer – gaat werken.”

Alternatieve bronnen

Mogelijke alternatieven zijn reststromen, biogas en Direct Air Capture (DAC). Dat laatste is volop in ontwikkeling. Het goede nieuws is dat DAC dit jaar op de lijst van SDE++-subsidie staat. Deze subsidie vergoedt voor vijftien jaar de onrendabele top ten opzichte van CO2 uit aardgas. Daarbij moet DAC wel concurreren met goedkopere technieken van CO2-reductie. Het is dus de vraag hoeveel subsidie werkelijk beschikbaar is.

Voor de bepaling van de subsidie is de overheid dit jaar uitgegaan van €260 om een ton CO2 te maken met DAC. De productie van CO2 uit aardgas is gesteld op €90 per ton. De onrendabele top komt dus op €170 per ton. De kans is groot dat dit bedrag bij volgende subsidieronden lager uitvalt, als DAC dan nog op de lijst staat. „Daarom is het gunstig om dit jaar al SDE++ aan te vragen”, meent Fred van Veldhoven (Skytree). Volgens hem kan gesubsidieerde DAC nu al goed concurreren, zeker met zuivere CO2.

Slimmer doseren

De beschikbaarheid van CO2 is niet alleen een kwestie van voldoende bronnen, maar ook van effectief doseren. Plant Lighting heeft een model ontwikkeld dat de optimale CO2-dosering berekent in samenhang met licht, ventilatie en andere factoren. „Het model kan op twee manieren worden gebruikt”, zegt Sander Hogewoning (Plant Lighting). „Of telers kunnen gebruikmaken van de onderliggende kennis en daar hun CO2-dosering mee verfijnen, of het kan worden doorontwikkeld tot een computermodel dat de dosering automatisch regelt. Voor dat laatste is wel een koppeling met de klimaatcomputer nodig.” Het is nog niet duidelijk of en hoe de markt dit gaat oppakken.

Het ventilatievoud heeft grote invloed op het effect van CO2-dosering, bleek uit een rekenvoorbeeld voor komkommer met een CO2-dosering met 60 kg/ha/uur en een lichtniveau van 1.000 µmol/m2/s. Bij een ventilatievoud van 5 maal de kaslucht per uur steeg de productie met 17% ten opzichte van geen dosering. Als het ventilatievoud opliep naar 14 maal per uur, bleef daar nog maar 5% van over.

Verdamping is sleutel

Het wordt steeds meer duidelijk dat verdamping de sleutel is tot kwaliteit en energiebesparing. Over dit proces is relatief weinig bekend, maar het raakt aan vrijwel alles: houdbaarheid, transport van voedingsstoffen, bladkwaliteit en schimmelgevoeligheid. Het Masterplan Verdamping moet antwoord geven op de vraag hoeveel een gewas precies moet verdampen. Te weinig leidt tot problemen, te veel kost energie. In dit project werken drie kennisinstellingen samen: WUR Glastuinbouw (komkommer), Delphy (tomaat) en Plant Lighting (chrysant).

Het probleem bij chrysant lijkt te liggen bij de huidmondjes. Bij een hoge RV blijven deze te lang openstaan na de oogst. Een lagere RV leidt tot gezonde huidmondjes en een langere houdbaarheid. In een proef leidde een RV van 77% overdag en 87% ’s nachts tot een acceptabele verdamping zonder kwaliteitsverlies – mits het klimaat verder goed was afgestemd.
Ook de lichtintensiteit speelt een rol. Een lagere lichtintensiteit (100 in plaats van 150 µmol/m²/s) leidde tot iets minder verdamping, maar verrassend genoeg ook tot een langer vaasleven. Dit wijst erop dat een hoge verdamping niet per se gelijk staat aan betere kwaliteit. Zoals altijd is de balans cruciaal.